Şapkalı Harf Kullanmak Gerekli mi?

Türkçe, kelimelerin yazıldığı gibi okunduğu bir dil değildir. Anlamına göre bazı kelimelerin daha uzun bir şekilde telaffuz edilmesi gerekebilir. Birçok Türkçe konuşucusunun aklına gelen bir soru olan “Şapkalı harf kullanmak gerekli mi?” sorusunun cevabını bu yazıda birlikte arayacağız. Türkçe konuşucuları bu tabiî telaffuzları konuşurken gayet başarılı bir şekilde yapıyorlar. Peki yazı dilinde de uzun harflerin uzun olduklarını  belirtmek gerekir mi? Bu yazıda bunun cevabını arayacağız.

Dediğimiz gibi Türkçe’ye sonradan girmiş olan Arapça, Farsça kökenli kelimelerin telaffuzunda hem uzunluk – kısalık hem de incelik – kalınlık farkı olabilmektedir. Öncelikle bunu yazı dilinde belirtmek gerekli midir değil midir bunun üzerinde duralım. Bazı kelimelerin uzun ve kısa telaffuzlarında farklı mânâlar ortaya çıkabilmektedir. Oldukça klişeleşen bir örnek verecek olursak “kâr” kelimesi kazanç anlamındadır, “kar” kelimesi ise mevsimsel bir hava olayıdır. “Alem” kelimesi bayrak anlamındadır oysa “Âlem” kelimesi dünya, kâinat anlamındadır.

Verdiğimiz örneklerden yola çıkarak bu kadar anlam değişikliğine sebep olan bir konuda şapka kullanımını devre dışı bırakmak kulağa hiç de mantıklı gelmiyor.

Şapkalı Harfler Neden Gerekli?

Şapka işareti geldiği harfin okunuşunu uzatır, kendisinden önceki harfin okunuşunu ise inceltir. Dil konuşucularının konuşurken kullandığı sesi yazarken kullanmaması büyük bir kargaşaya sebep olacaktır. Cümlenin akışından bunu anlamak mümkündür denilebilir fakat her kelime için geçerli bir konu değildir bu. Cümlenin anlamını yerden göğe kadar değiştiren bir işareti yazı dilinde kullanmak elzemdir.

Diğer dillerden aldığımız kelimeleri tamamen dilimizden çıkartamayacağımız aşikârdır bu nedenle “O kelimelerin yerine Türkçelerini kullanalım.” Şeklindeki çözüm önerileri yersiz ve imkânsızdır.

Örnek vermek gerekirse Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenmek isteyen farklı bir dil konuşucusunun “mide” kelimesini olduğu gibi okuması ve öğrenmesi dili konuşurken telaffuz konusunda sorun yaşamasına yol açacaktır. Bunun önüne geçebilmek tek bir şapka işaretinin kullanımı ile gayet mümkün. Kelimedeki “i” ünlüsünün üzerine sadece küçük bir şapka eklenirse bu kelime artık “mîde” olarak uzun bir şekilde okunacaktır.

Bazı kelimeler uzun okunup günlük hayatta kullanılsa da yazı dilinde şapkasız şekilde yazılabilmektedir. Bu kelimeleri büyük oranda cümlenin gelişinden ayırt etmek mümkündür fakat bu olayın dilin sistematik gelişimine aykırı bir durum olduğu kabul edilmelidir çünkü dil belirli kurallar üzerinde gelişen doğal bir organizmadır. Eğer tüm kelimeler okunduğu gibi yazılırsa hem dilin gelişimi için hem günlük hayattaki konuşma için hem de Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen insanlar için her yönden kolaylık sağlanmış olacaktır. Şapkalı harf tek başına kullanılmayan bir harf çeşididir. Çok heceli kelimelerin bazılarında tek bir şapkalı harf olurken bazılarında birden fazla şapkalı harf bulunabilir.

Bu görüşlere katılmayanlar elbette ki olacaklardır. Hatırlatmakta fayda vardır ki bu yazı kaynaklara dayanan bir makale değil; kendi görüşlerimizi anlattığımız bir blog yazısıdır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir